Ακολουθεί άρθρο- επιστολή του κοινωνιολόγου Θανάση Παπαμιχάλη με τίτλο: «Ο ΟΠΕΚΕΠΕ ως θεατρικό έργο».
Σκηνοθεσία: εξουσία/πολιτικό καθεστώς
Σενάριο: κοινωνικές δομές/θεσμοί
Θέατρο: Ελληνική Κοινωνία (σε καθολική κρίση)
Πρωταγωνιστές: πρόσωπα του καθεστωτικού υπόκοσμου (φραπές, χασάπης, ferrariτζου και άλλοι «υπερ-τυχεροί» τυχερών παιγνίων…)
Επιχειρούμε να ερμηνεύσουμε τα κοινωνικά φαινόμενα για να συμβάλλουμε στην κατανόησή τους. Από βίτσιο ή αφέλεια; θα ρωτούσατε. Μέσα σε μια ατμόσφαιρα εκτεταμένης διαφθοράς (για το ελληνικό πολιτικό καθεστώς εξουσίας) και κυνικής επιβολής της ισχύος (για το διεθνές περιβάλλον και τον ανεκδιήγητο πλανητάρχη Τραμπ), η έκφραση γνώμης δεν είναι μόνο δικαίωμα αλλά και υποχρέωση. Το κάνουμε επιστρατεύοντας τη λογική και τα εργαλεία της κοινωνικής θεωρίας (στο βαθμό που τα γνωρίζουμε), εκφράζοντας μια εσωτερική ανάγκη να εμπλουτίσουμε με τις θέσεις μας τη δημόσια σφαίρα.
Δύο θεωρητικά εργαλεία.
Το 1973 εκδόθηκε στα ελληνικά το βιβλίο «Κοινωνιολογική Φαντασία» (1959) του Αμερικανού κοινωνιολόγου Τσαρλς Ράιτ Μιλς. Η συμβολή του στην κοινωνική θεωρία και στον τρόπο που οι κοινωνικοί επιστήμονες μελετούν την πραγματικότητα είναι θεμελιώδης.
¨Θεωρείται το πιο σημαντικό βιβλίο του Mills. Περιγράφει μια νοοτροπία για τη μελέτη της κοινωνιολογίας, την κοινωνιολογική φαντασία , που δίνει έμφαση στην ικανότητα σύνδεσης των ατομικών εμπειριών και των κοινωνικών σχέσεων. Τα τρία στοιχεία που αποτελούν την κοινωνιολογική φαντασία είναι η ιστορία, η βιογραφία και η κοινωνική δομή. Ο Mills υποστηρίζει ότι ένα κρίσιμο καθήκον για τους κοινωνικούς επιστήμονες είναι να «μεταφράσουν τα προσωπικά προβλήματα σε δημόσια ζητήματα». Οι κοινωνιολόγοι σωστά συνδέουν τις αυτοβιογραφικές, προσωπικές τους προκλήσεις με τους κοινωνικούς θεσμούς. Οι κοινωνικοί επιστήμονες θα πρέπει στη συνέχεια να συνδέσουν αυτούς τους θεσμούς με τις κοινωνικές δομές και να τους εντοπίσουν μέσα σε μια ιστορική αφήγηση.¨ (πηγή: Wikipedia)
Η σχολή της κοινωνικής αλληλεπίδρασης μας δίνει ένα άλλο θεωρητικό εργαλείο μελέτης των κοινωνικών φαινομένων. Τη θεωρία των κοινωνικών ρόλων. ¨Σύμφωνα με τον Γκόφμαν, οι διάφοροι κοινωνικοί ρόλοι, όπως και οι προσδοκίες που έχουν οι άλλοι από τη συμπεριφορά μας σε συγκεκριμένες συνθήκες, μοιάζουν με σενάρια όπου καλούμαστε να ερμηνεύσουμε (γι’ αυτό και πολλοί κοινωνιολόγοι, όταν μιλούν για κοινωνικούς ρόλους, χρησιμοποιούν ταυτόσημες έννοιες με αυτές της υποκριτικής και της ηθοποιίας. Υποδυόμαστε αυτούς τους ρόλους και διεκπεραιώνουμε την ερμηνεία τους σύμφωνα με την κοινωνική εκπαίδευση που έχουμε λάβει, αλλά και σύμφωνα με τις απαιτήσεις του κοινωνικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο διαδραματίζονται οι κοινωνικές σχέσεις.¨ (πηγή: Κοινωνιολογία 3ης Λυκείου).
Είναι προφανές, αν αναλυθεί το φαινόμενο των παράνομων επιδοτήσεων μέσω των παραπάνω θεωρητικών εργαλείων, ότι το πρόβλημα δεν είναι ο «φραπές», ο «χασάπης» και η «FERRARIτζου» και τόσοι άλλοι, που άρπαξαν παράνομες κοινοτικές επιδοτήσεις. Το πρόβλημα είναι οι κοινωνικές δομές, οι διαρθρωτικές διαδικασίες (οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές) στα θεμέλια της ελληνικής κοινωνίας. Η αθλιότητα των ανθρώπων αποτυπωμένη στον τηλεοπτικό φακό, εκείνων των καλτ τύπων (που για πολλούς θεωρούνται μάγκες…), δεν εξαντλείται στον ατομικό καταλογισμό αξιόποινων πράξεων των ιδίων και κάποιων υπηρεσιακών παραγόντων. Είναι η πραγμάτωση κοινωνικών ρόλων μέσα σε μια σαθρή δομή του θεσμού όπου μια κάθετη και οργανωμένη πολιτική οργάνωση των κυβερνώντων, καταχράται την εξουσία, διαχειρίζεται δημόσιο χρήμα για εξυπηρέτηση κομματικών συμφερόντων εκμαυλίζοντας συνειδήσεις. Την ώρα που ο αγροτικός τομέας συρρικνώνεται, η ύπαιθρος εγκαταλείπεται, δεν «βρέθηκε χρόνος» να φτιαχτεί μια εθνική στρατηγική αγροτικής πολιτικής (πχ. για αναδασμό κλήρου, νέες καλλιέργειες, έργα υποδομής κλπ.) που θα έδινε προοπτική στους αγρότες και στη νέα γενιά και θα ωφελούνταν η ελληνική οικονομία. Τα όποια επιτυχημένα παραγωγικά εγχειρήματα στον τομέα αυτό είναι αποσπασματικά και αποτέλεσμα ιδιωτικής προσπάθειας. Είχαν όμως χρόνο να οργανώσουν τη λειτουργία του ΟΠΕΚΕΠΕ ως κρίκου ενός ευρύτερου μηχανισμού, όπου οι έλεγχοι αποδυναμώθηκαν, οι πλασματικοί βοσκότοποι έγιναν κανονικότητα και οι επιδοτήσεις μετατράπηκαν σε εργαλείο εξυπηρέτησης συγκεκριμένων κομματικών και άνομων δικτύων.
Είναι αδιανόητο, παράλογο και εξόχως υποτιμητικό για λεύθερους πολίτες μιας δημοκρατίας, να δεχτούμε ότι όλο αυτό που ζήσαμε με άλλο ένα (πολιτικό) σκάνδαλο αποτελεί κανονικότητα! Ότι «έτσι είναι τα πράγματα…», «τι να κάνουμε τώρα…;», «είναι διαχρονικές παθογένειες…» και παραπέρα βέβαια οι συνετοί νοικοκυραίοι θα πουν: «κοίτα μωρέ τη δουλειά σου, την οικογένειά σου, όλοι ίδιοι είναι…».
Γιατί όσα είδαμε στην εξεταστική επιτροπή για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ (παρακολουθώντας το κανάλι της Βουλής), είναι άκρως υποτιμητικά της νοημοσύνης του Έλληνα πολίτη. Οι ασυναρτησίες, τα απροσχημάτιστα ψεύδη, η αδιανόητη δήθεν “άγνοια” Υπουργών και Κυβέρνησης, η πλήρης απαξία των θεσμών (που επιβεβαιώνει την καταρράκωση και τον εκφυλισμό τους) αποτελούν προσβολή της κοινής γνώμης αλλά και της Δημοκρατίας (μας). Το πραγματικά σοβαρό είναι η απόλυτη πεποίθηση ότι δεν υπάρχει τίποτα που να τους αγγίζει. Η σιγουριά ότι το Καθεστώς που τους ταΐζει και το εξυπηρετούν είναι αιώνιο, ακλόνητο σαν φυσικός νόμος.
Και το χειρότερο σε όλο αυτό που ζούμε; Ότι αυτό το σύστημα διαφθοράς και διαπλοκής φαίνεται να είναι το κοινωνικό φαντασιακό αποτύπωμα (κατά την έννοια του Καστοριάδη), ως ένα σύνολο σημασιών και παραστάσεων της ζωής μας που συντηρεί και αναπαράγει μια θεσμισμένη κοινωνία! Ότι δηλαδή, οι αντικοινωνικές και καταστροφικές πελατειακές σχέσεις (αμοιβαία επωφελείς για κυβερνώντες και υποτελείς) νομιμοποιούνται και καθιερώνονται κοινωνικά έτσι που οι μη μετέχοντες στο «παιχνίδι» να θεωρούνται αδαείς ή «ριγμένοι»! Εξού και τα τεράστια νούμερα τηλεθέασης του καναλιού της Βουλής κατά το χρόνο προβολής των συνεδριάσεων της Επιτροπής, όπου «ο νέο-Έλληνας φαίνεται να θέλει να δει ένα κομμάτι του εαυτού του…» όπως εύστοχα σχολίασε ο δημοσιογράφος Θ. Λάλας.
Ανθρωπολογικά μεταλλασσόμαστε σε ένα είδος εγωκεντρικού ανθρώπου/καταναλωτή αγαθών και προτύπων, σε ένα είδος πολίτη χωρίς συλλογική συνείδηση, όπου απουσιάζει η ευθύνη και κυριαρχεί το προσωπικό βόλεμα. Και αυτό είναι αντανάκλαση ενός παρακμιακού μοντέλου λειτουργίας της πολιτικής.
Δεν είναι μόνο το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Είναι σωρεία άλλες πολιτικές που εντείνουν την ευνοιοκρατία των λίγων και ισχυρών οξύνοντας τις οικονομικές ανισότητες (καρτέλ στην αγορά, απευθείας αναθέσεις δισεκατομμυρίων, διαπλοκή αιρετών με επιχειρηματικά συμφέροντα, απροκάλυπτος έλεγχος της δικαιοσύνης και των ΜΜΕ, συγκάλυψη εγκλημάτων και σκανδάλων – Τέμπη, υποκλοπές, κα.).
Η συντηρητική παράταξη στη χώρα μας δεν θέλει τη συμμετοχή των πολιτών που είναι απαραίτητη προϋπόθεση στην έξοδο από την κρίση. Εμφανίζει δε «αλλεργία» σε θεσμούς δικαιοσύνης (Ευρωπαία Εισαγγελέας) όταν αυτοί αποκαλύπτουν σκάνδαλα τα οποία «βλάπτουν» την εικόνα της. Αντιλαμβάνεται το κράτος ως φέουδο που της ανήκει. Τους αιρετούς ως αποκλειστικούς ιδιοκτήτες της εξουσίας που τη διαχειρίζονται για τα δικά τους συμφέροντα. Αυτή η αλαζονική αντίληψη έχει δομικά χαρακτηριστικά και οδηγεί σε κατάχρηση εξουσίας πλήττοντας τη Δημοκρατία. Την οποία κατάχρηση εξουσίας το καθεστώς θέλει να περάσει ως νομιμοποιημένη.
Αυτό πρέπει να σταματήσει! Είναι θέμα ζωτικής σημασίας για το μέλλον μας. Η κοινότητα των πολιτών που αμφισβητούν, δρουν, αναζητούν την αλήθεια και την κοινωνική δικαιοσύνη, πρέπει να επικρατήσει της μάζα η οποία χειραγωγείται και μένει πολιτικά απαθής.
¨Μερικές φορές η πιο ισχυρή αλλαγή έρχεται όταν αρνείσαι να δεχτείς ότι τα πράγματα πρέπει να μείνουν όπως ήταν πάντα.¨ (Ι. Παναγιωτοπουλος)
«Η δημοκρατία δεν μπορεί να επιβιώσει όταν η κοινωνική ανισότητα (*και η διαφθορά) γίνεται κανονικότητα.» Ούλοφ Πάλμε (*δική μου προσθήκη)
Θα επανέλθω προσεχώς, για το ΓΙΑΤΙ και προς ΠΟΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ο κόσμος μας, η χώρα μας, η πόλη μας πρέπει να ΑΛΛΑΞΕΙ.
