Ακολουθεί άρθρο – επιστολή του Κοινωνιολόγου Αθανάσιου Παπαμιχάλη.
«…Η συγκριτική μέθοδος οδηγεί σε μια συγκροτημένη κοινωνική επιστήμη… Οι οικονομικοί, πολιτικοί και λοιποί κοινωνικοί θεσμοί δεν είναι αυτόνομα συστήματα…» (διαβάζουμε στο βιβλίο Κοινωνιολογική Φαντασία του C. Wright Mills σελ. 221-224). Επομένως, για να μελετηθεί μια πραγματικότητα, για να επιλυθούν διάφορα προβλήματα, απαιτείται μια ενότητα των κοινωνικών επιστημών. Η οικονομική επιστήμη, η πολιτική επιστήμη, η κοινωνιολογία, η Ιστορία ακόμα και η ψυχολογία σε κάποιο βαθμό. Μια διεπιστημονική μελέτη πλέον είναι επιβεβλημένη.
Στο κείμενο που δημοσίευσα προ ημερών με τίτλο «Ο ΟΠΕΚΕΠΕ ως θεατρική παράσταση» καταγράφηκε ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ελληνικής κοινωνίας σήμερα: η διαφθορά. Και αυτή έχει και μια διάσταση κοινωνική (ανομία, κρίση ηθικών αξιών προσανατολισμού) και οικονομική (κατασπατάληση κοινοτικών πόρων, μη αποδοτική χρήση πόρων) και πολιτική (απαξίωση πολιτικής και αναξιοπιστία πολιτικών).
Και ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη πολιτικά σκάνδαλα διαφθοράς και διαπλοκής οδήγησαν σε πτώση κυβερνήσεις και σε καταδίκες πολιτικών προσώπων (βλέπε α. πτώση πρωθυπουργού Ραχόι στην Ισπανία έπειτα από καταδίκη και φυλάκιση δεκάδων στελεχών του Λαϊκού Κόμματος για την ανάμειξή τους σε πολύκροτο οικονομικό σκάνδαλο, β. δύο φορές καταδικάστηκε ο π. Πρόεδρος της Γαλλίας, μία για διαφθορά και εκτέλεση της ποινής κατ’ οίκον και στη δεύτερη κρίθηκε ένοχος για «σύσταση εγκληματικής οργάνωσης» και φυλακίστηκε, για την παράνομη χρηματοδότηση της προεκλογικής του εκστρατείας, του 2007, από τη Λιβύη του Μουαμάρ Καντάφι), στη χώρα μας όλα βαίνουν καλώς!
Με το σκεπτικό της πολιτικής σταθερότητας και διατήρησης της τάξης τα σκάνδαλα συγκαλύπτονται, οι υπεύθυνοι δηλώνουν άγνοια, η δικαιοσύνη λειτουργεί ως θεσμικό άλλοθι (αν όχι στην περίπτωση του ΟΠΕΚΕΠΕ που προς το παρόν το άρθρο 86 παρέχει θεσμική ασυλία, στις περιπτώσεις των παράνομων παρακολουθήσεων και του εγκλήματος των Τεμπών είναι ολοφάνερο).
Και ας πούμε ότι, χάριν της οικονομικής «ευμάρειας» που απορρέει από την κυβερνητική πολιτική (ρυθμός ανάπτυξης 2,3%), ίσως θα υπήρχε ένα αντεπιχείρημα ότι οι ζωές μας καλυτερεύουν. Για να δούμε αν ισχύει:
1ον Σύμφωνα με την νέα έκθεση της Eurostat, η χώρα μας είναι ουραγός στο πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη χώρα μας το κατά κεφαλήν εισόδημα μειώθηκε κατά 5% (από το 2004 έως το 2024), την ώρα που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν αύξηση 22%!
2ον) Το 2024, η παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας βρίσκεται περίπου 14% χαμηλότερα, ενώ η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο παραμένει ακόμη πιο πίσω, περίπου 18% κάτω από τα επίπεδα του 2009. Η Ελλάδα αποτελεί την εξαίρεση στην ομάδα των χωρών της κρίσης, καθώς κανένας από τους βασικούς δείκτες παραγωγικότητας δεν έχει επανέλθει στα επίπεδα του 2009. Σήμερα η παραγωγικότητα βρίσκεται στο 60% του κοινοτικού μέσου όρου. (πηγή: ΚΕΦΙΜ)
3ον) Παράλληλα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό – που επιδεινώθηκαν στην Ελλάδα – δημοσιεύθηκε η έρευνα για την οικονομική ανισότητα του 2024 – με έτος αναφοράς εισοδήματος το 2023. Η ψαλίδα στα εισοδήματα, ανάμεσα στα πιο φτωχά και τα πιο πλούσια τμήματα του πληθυσμού, παραμένει σε υψηλά επίπεδα στην Ελλάδα. Η οικονομική ανισότητα – όπως μετριέται με δύο διαφορετικές μεθόδους – παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη το 2024 σε σύγκριση με το 2023. Σύμφωνα πάντως με πρόσφατη έρευνα, η οικονομική ανισότητα από το 2018 έχει ξεκινήσει πάλι να αυξάνεται, αντιστρέφοντας την πορεία σύγκλισης με την υπόλοιπη Ευρώπη. (πηγή: in.gr, ΕΛΣΤΑΤ). Στην Ελλάδα το 72% πιστεύει ότι τα σημερινά παιδιά θα ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους και το 95% θεωρεί ότι η ανισότητα οφείλεται στην υπερβολική πολιτική επιρροή της οικονομικής ελίτ. (πηγή: Ινστιτούτου Pew Research Center)
4ον) Σύμφωνα με τη Eurostat η καθημερινότητα των ελληνικών νοικοκυριών παραμένει ασφυκτική, παρά τους θετικούς μακροοικονομικούς δείκτες και το αφήγημα της ανάπτυξης. Τα τελευταία συγκριτικά στοιχεία για το επίπεδο διαβίωσης στην Ευρώπη αποτυπώνουν με σαφήνεια ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να κινείται στις χαμηλότερες θέσεις ως προς την πραγματική αγοραστική δύναμη των πολιτών της. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία για το ΑΕΠ κατά κεφαλήν σε όρους αγοραστικής δύναμης. Η Ελλάδα καταγράφει μία από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην Ε.Ε., στο 69% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Πρόκειται για ένδειξη ότι η συνολική οικονομική δραστηριότητα παραμένει περιορισμένη σε σχέση με τους ευρωπαϊκούς εταίρους.
Το 2025 έκλεισε με μέσο μεικτό μισθό στα 1.363 ευρώ, όπως έδειξαν τα επίσημα στοιχεία της ΕΡΓΑΝΗ. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2024 ο αντίστοιχος μέσος μισθός ήταν 1.342 ευρώ. Συνεπώς, σημειώθηκε αύξηση στα μεικτά μόλις κατά 1,56%. Το 2025 ο πληθωρισμός έκλεισε στο 2,5%, κάτι που σημαίνει ότι καταγράφεται μείωση του πραγματικού μέσου μισθού περίπου κατά 1%. Και το πρόβλημα δε σταματά εκεί. Με βάση τα στοιχεία, προκύπτει ότι υπάρχει ένα 36,5% των εργαζομένων που εξακολουθούν να λαμβάνουν έως και 1000 ευρώ μεικτά! (πηγή: εφ. Το Βήμα 17/2/26)
5ον) Πέραν αυτών των πολλών αρνητικών στοιχείων και των δομικών προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας που καθιστούν προβληματική τη βιωσιμότητά της στο μέλλον (περαιτέρω υποβάθμιση στον διεθνή καταμερισμό εργασίας και μεγάλη αύξηση των ανισοτήτων στο εσωτερικό) να παραθέσουμε μερικά στοιχεία τα οποία επιδεινώνουν την κατάσταση. Αφορούν στον τρόπο λειτουργίας του πολιτικού συστήματος.
Τα φαινόμενα αδιαφάνειας και διαπλοκής με έμφαση στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων μιας μικρής οικονομικής ολιγαρχίας. Εδώ και 6 χρόνια πάνω από 27 δις ευρώ (το 75% των συμβάσεων του ελληνικού δημοσίου) διοχετεύτηκαν μέσω αδιαφανών διαδικασιών (απευθείας αναθέσεις και κλειστούς διαγωνισμούς)! Πολλές από τις προνομιούχες εταιρείες είτε ανήκουν σε λίγους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους, είτε είναι εταιρείες της μιας ημέρας πίσω από τις οποίες βρίσκονται πρόσωπα της πολιτικής ή συνδικαλιστικής εξουσίας. (πχ. προγράμματα κατάρτισης ΓΣΕΕ). Οι μετακλητοί υπάλληλοι (κομματικά ρουσφέτια) φτάνουν σήμερα τους 3.700 από 1.700 το 2019, γεμίζοντας τα δημόσια γραφεία με αργόμισθους χωρίς αντικείμενο εργασίας.
Στη χώρα μας η τάση ισχυροποίησης των ολιγοπωλίων (καρτέλ) στις αγορές προϊόντων και την κερδοσκοπία προσλαμβάνει μεγαλύτερες διαστάσεις λόγω της αδυναμίας της Επιτροπής Ανταγωνισμού και του αρμόδιου υπουργείου να ελέγξει την κατάσταση. Καρτέλ παντού: στην ενέργεια, στα καύσιμα, στα τρόφιμα, στις τράπεζες. Την ώρα που το πραγματικό εισόδημα των πολλών μειώνεται λόγω της ακρίβειας, το ακαθάριστο λειτουργικό πλεόνασμα των επιχειρήσεων αυτών αυξήθηκε κατά 32,1% (πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος 2023).
Τα παραπάνω δείχνουν γιατί αποτυγχάνουμε να γυρίσουμε σελίδα. Δεν είναι ότι δεν έχουμε τους πόρους και τις ικανότητες, αλλά γιατί κυριαρχούν δυνάμεις που εκμεταλλεύονται το κλειστό οικονομικό και πολιτικό σύστημα προς ίδιον όφελος αδιαφορώντας για την παρακμή της χώρας και για την απόγνωση της μεγάλης πλειοψηφίας του πληθυσμού που δεν βγάζει το μήνα. Οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ εκμεταλλεύονται τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους της χώρας, διοχετεύουν τα περισσότερα κέρδη του στο εξωτερικό και αξιοποιούν το κράτος-λάφυρο σε βάρος της κοινωνικής πλειοψηφίας.
Χρειαζόμαστε μία ριζική ανασυγκρότηση/μεταρρύθμιση για να αλλάξουν τα πράγματα:
– εκδημοκρατισμός και ενεργός συμμετοχή των πολιτών είναι η σημαντικότερη προϋπόθεση για ένα νέο συσχετισμό δυνάμεων γύρω από ένα πρόγραμμα υπέρβασης της σημερινής παρακμής και απελευθέρωσης των δημιουργικών δυνάμεων του τόπου.
– Αξιοκρατία, αξιολόγηση με όρους διαφάνειας
– καθολική ψηφιοποίηση του κράτους
– καλύτερες αμοιβές με τιμαριθμοποίηση μισθών.
Θα επανέλθω με θέσεις για την πόλη μας και την βιώσιμη ανάπτυξη του τόπου μας.
