Ακολουθεί άρθρο – επιστολή του Κοινωνιολόγου Αθανάσιου Παπαμιχάλη.
Αυτό που διαπιστώνει η κοινωνική επιστήμη και σχετίζεται άμεσα με ό,τι επιχειρώ να ισχυριστώ για τα δημόσια θέματα που απασχολούν τον τόπο μας (ο οποίος πρέπει να ΑΛΛΑΞΕΙ σε πολλά επίπεδα για να καταστεί βιώσιμος) είναι το ακόλουθο:
«Η όραση και οι δυνάμεις των ανθρώπων περιορίζονται στις σκηνές ¨πρώτου πλάνου¨: δουλειά, οικογένεια, γειτονιά. Τον υπόλοιπο κόσμο τον ζει σαν ένας παθητικός θεατής…» (βιβλίο «Η κοινωνιολογική Φαντασία» του C. WRIGHT MILLS, σελ. 9).
Αυτήν ακριβώς την πραγματικότητα πρέπει να υπερβούμε για να πραγματώσουμε εκείνο που ως έλλογα και ελεύθερα όντα οφείλουμε να συμβάλλουμε στο γράψιμο μιας ιστορίας που δεν αποδέχεται την μοίρα ως κινητήρια δύναμη. Αυτή την παθητικότητα, η οποία εν μέρη προέρχεται από την αντίληψη του «να βολευτώ εγώ», αυτόν τον συντηρητικό ατομικισμό πρέπει να αντιπαλέψουμε.
Επειδή δεν υπάρχουν «μαγικές» λύσεις, ούτε χαρισματικοί ηγέτες κατά παραγγελία, πολλώ δε μάλλον οι μεμονωμένες καλές ατομικές προσπάθειες (επιχειρηματιών, παραγωγών, καλλιτεχνών, κλπ.) δεν επαρκούν για την αλλαγή νοοτροπιών και την επίτευξη συλλογικών σκοπών, το ζητούμενο είναι:
οι άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, αλλά και όλοι εκείνοι που διαθέτουν σοφία, πείρα και ευαισθησία, όσοι αναζητούν έναν κόσμο ισότητας, δικαιοσύνης και προόδου για ένα καλύτερο αύριο, οι διοικούντες θεσμούς, έχουν χρέος να βοηθήσουν στην δημιουργία και ενίσχυση μιας αυτό-καλλιεργούμενης κοινότητας. Γιατί τότε μπορούμε να μιλάμε για μια λογική και ελεύθερη κοινωνία.
Αυτό το επίθετο «αυτό-καλλιεργούμενη» δεν αναφέρεται εδώ σε κοινότητα ανθρώπων με πνευματικά ενδιαφέροντα (μόνο). Σχετίζεται περισσότερο με την κοινότητα ελεύθερων πολιτών που συμμετέχουν στις υποθέσεις της πόλης. Άλλωστε αυτό είναι και το δημοκρατικό ιδεώδες που μας κληροδότησε η κλασική αρχαιότητα:
«Τι είναι λοιπόν ο πολίτης, από αυτά γίνεται φανερό· σε όποιον δηλαδή υπάρχει η δυνατότητα να μετέχει στην πολιτική και δικαστική εξουσία λέμε ότι είναι πια πολίτης της συγκεκριμένης πόλης και πόλη από την άλλη είναι, για να το πούμε γενικά, το σύνολο από τέτοια άτομα, που είναι αρκετό για την εξασφάλιση της αυτάρκειας στη ζωή τους». (Αριστοτέλη Πολιτικά Γ’ 1, 3-4/6/12).
«η δημοκρατία υφίσταται όταν οι ελεύθεροι και οι άποροι που είναι πολλοί ασκούν την κυρίαρχη εξουσία, ενώ ολιγαρχία όταν ασκούν την κυρίαρχη εξουσία οι πλούσιοι που είναι λίγοι» (Αριστοτέλη Πολιτικά Δ’ 1290b).
Όμως, στη σύγχρονη καινωνικο-πολιτική δομή της αντιπροσωπευτικής (δημοκρατίας;) μας τα έχουμε αφήσει όλα στους αιρετούς. Ψηφίζουμε και τέλος. Και οι αιρετοί, ωσάν να λαμβάνουν από τους εκλογείς λευκή επιταγή, την οποία οι περισσότεροι εξαργυρώνουν μετέπειτα με τρόπο που να παγιώνουν την εξουσία τους για τα δικά τους ατομικά ή κομματικά συμφέροντα. Αυτό είναι το τίμημα της παθητικής και απολιτίκ στάσης των πολιτών. Και δεν εννοώ τους αιρετούς του Δήμου εδώ, οι οποίοι δίνουν μάχη με τα κύματα των προβλημάτων με πενιχρά μέσα και μηχανισμούς εξουσίας.
Μια επιχειρούμενη ριζοσπαστική κοινωνική μεταρρύθμιση, ειρηνική, παράγωγο συναινέσεων και λαϊκής συμμετοχής στη λήψη των αποφάσεων, με κύριους άξονες την ενεργοποίηση των πολιτών και την αυτο-οργάνωση της τοπικής κοινωνίας, είναι πολύ πιθανό να αλλάξει τους κοινωνικούς κανόνες που μας κρατούν σε στασιμότητα, ακόμα και χωρίς υποστήριξη από τις κυβερνήσεις. Να δημιουργηθούν νέα πρότυπα συμπεριφοράς, νέες αξίες συλλογικότητας, συμπερίληψης, δημιουργικότητας και συν-ευθύνης για πόλεις με νέα ταυτότητα, που προοδεύουν και ευημερούν με στρατηγική και δράσεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Πόσο πιθανό είναι να συμβεί κάτι τέτοιο στα Μέγαρα; Δεν ξέρω. Αλλά και αλλού (εντός και εκτός χώρας), όπου υπήρξαν πραγματικές τομές στις συνθήκες ζωής τοπικών κοινωνιών, τίποτα δεν προδίκαζε το επιτυχημένο αποτέλεσμα.
Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις/παραδείγματα τοπικών κοινωνιών που επέτυχαν αξιοθαύμαστες προοδευτικές αλλαγές:
– Άμστερνταμ: η πόλη των ποδηλάτων
«Οι ακτιβιστές έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην έναρξη μιας ¨από τα κάτω¨ κοινωνικής αλλαγής και σταδιακά όλο και περισσότεροι πολίτες συνειδητοποίησαν τα πολλά πλεονεκτήματα της ποδηλασίας…»
(πηγή: Νίκος Λέανδρος, βιβλίο: «Ο ΚΟΣΜΟΣ ΜΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΛΛΆΞΕΙ»),
βλ. επίσης: https://www.theguardian.com/cities/2015/may/05/amsterdam-bicycle-capital-world-transport-cycling-kindermoord
– Τρίκαλα: η «έξυπνη» πόλη
«… ένα διαφορετικό παράδειγμα αλλαγών ¨από τα πάνω¨. Με πρωτοβουλίες της τοπικής δημοτικής αρχής πριν 25 χρόνια, τα Τρίκαλα χαρακτηρίστηκαν ως ο πρώτος ψηφιακός δήμος της Ελλάδας (e-Trikala, και Αναπτυξιακή Α.Ε. ΟΤΑ). Με κοινοτική κυρίως χρηματοδότηση, μέσω τεχνολογικών εφαρμογών προωθήθηκε ο στόχος της βελτίωσης της ποιότητας ζωής των κατοίκων αλλά και της εμπειρίας των επισκεπτών…»
(πηγή: Νίκος Λέανδρος, το ίδιο βιβλίο).
– Μαστίχα Χίου: Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου (ΕΜΧ)
«… ένας τομές αγροτικής παραγωγής … που μας δείχνει τα πλεονεκτήματα της συνεργασίας και της κοινωνικής παραγωγής… Το συνεταιριστικό ιδεώδες και η διάθεση συνεργασίας ήταν ισχυρά στη Χίο και οδήγησαν στη δημιουργία της ΕΜΧ το 1938 και στην επιτυχημένη διαχείριση του φορέα τα χρόνια που ακολούθησαν… Το 2015 είχαμε τη εγγραφή της καλλιέργειας της μαστίχας ως πολιτισμικό αγαθό στον Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO!… τα θετικά οικονομικά αποτελέσματα που συνδέονται με την καινοτομία, την ανάπτυξη νέων προϊόντων, την αποτελεσματική διοίκηση, αλλά και την έμφαση στην κοινωνική ευθύνη και στην Πολιτιστική Κληρονομιά… Δίχως αμφιβολία η Ελλάδα της καινοτομίας, της συλλογικής προσπάθειας και του Πολιτισμού υπάρχει και αγωνίζεται…»
(πηγή: Νίκος Λέανδρος, το ίδιο βιβλίο). βλ. επίσης: https://www.gummastic.gr/el/
Ένα διαχρονικό ερώτημα είναι γιατί εμείς εδώ στα Μέγαρα δεν κάναμε αντίστοιχα βήματα με τα αγροτικά μας προϊόντα μέσα από το συνεταιριστικό κίνημα, παρότι αυτά είναι εξαιρετικής ποιότητας και η Πολιτιστική μας κληρονομιά είναι πλούσια μεν αλλά όχι αναγνωρισμένης ταυτότητας (ίσως). Οι νοοτροπίες, η ιδιώτευση, η κακοδιαχείριση και ο παραγοντισμός, οι ανεπάρκειες στις κρατικές δομές; Παρά τη σημαντική ανάπτυξη τοπικών επιχειρήσεων στην πτηνοτροφία και οινοποιία, θα μπορούσαμε να είχαμε πετύχει πολλά περισσότερα. Προσδοκίες προς αυτή την κατεύθυνση δημιουργεί η υπό εξέλιξη μελέτη τουριστικής ανάπτυξης «city branding» του Δήμου. Αλλά και όποια άλλη διαθέσιμη μελέτη του Δήμου, ιδιωτών, των Συνεταιρισμών, υπάρχει!
– Φεστιβάλ Αισχύλεια:
«που διοργανώνει ο Δήμος Ελευσίνας, τελεί υπό την αιγίδα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού… Η Ελευσίνα,… έγινε μια πόλη που πλέον στο DNA της έχει εισχωρήσει η καινοτομία , οι νέες ιδέες και η αποδοχή του διαφορετικού.»
(πηγή: https://aisxylia.gr/ )
Ένας άκρως επιτυχημένος πολιτιστικός θεσμός που συγκεντρώνει το ενδιαφέρον μεγάλου κοινού στη δυτική Αττική και όχι μόνο.
– Σωματείο ΔΙΑΖΩΜΑ: Η Τριλογία της Αττικής: Ελευσίνα – Αθήνα – Λαύριο
«Ο περιηγητής του 21ου αιώνα δεν αρκείται στην επιφάνεια. Η «Τριλογία της Αττικής» του προσφέρει αυτό ακριβώς που ζητά: έναν προορισμό που θα του επιτρέψει να κινηθεί σε βάθος και σε πλάτος και να γνωρίσει τη θρυλική αρχαία πόλη σε όλες της τις διαστάσεις. Η Τριλογία της Αττικής είναι μια δυναμική πρωτοβουλία που αναπτύσσουν το τελευταίο διάστημα όλοι οι αρμόδιοι φορείς και το «ΔΙΑΖΩΜΑ», με στόχο το σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός καινοτόμου προγράμματος Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης για την Αττική, με τίτλο: «Η Τριλογία της Αττικής». Το πρόγραμμα θα στοχεύει στην ποιοτική αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος, στη διάχυση των επισκεπτών και στην μετατροπή της Αθήνας από πέρασμα σε προορισμό»
(πηγή: https://diazoma.gr/cultural-routes/i-trilogia-tis-athinas-elefsina-athin/ )
Είχα προτείνει την συνεργασία με το Σωματείο Διάζωμα για να ενταχθεί ο Δήμος μας σε τέτοιες Πολιτιστικές διαδρομές!
Με όλα αυτά δεν εννοώ βέβαια να γίνουμε Άμστερνταμ, Παρίσι, κλπ.! Μπορούμε όμως να συγκροτήσουμε ένα κίνημα πολιτών ως κύτταρο σταδιακών αλλαγών προς ένα κάτι διαφορετικό και καλύτερο που όλοι μας αναζητούμε.
Και θα ρωτήσει κάποιος: και τι προτείνεις ρε φίλε;
Τι περιλαμβάνει αυτή η κοινωνική μεταρρύθμιση σε τοπικά πλαίσια;
Όσοι διάβασαν το προεκλογικό πρόγραμμα του συνδυασμού ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ για ένα νέο όραμα, μια νέα κουλτούρα συμμετοχικής δημοκρατίας, μια νέα σχέση δήμου-πολίτη και άλλα σχετικά με την πολιτιστική αφύπνιση του τόπου και την αξιοποίηση της Πολιτιστικής μας Κληρονομιάς, μπορούν να «υποψιαστούν». Πολλά από αυτά ναι, μπορούν να γίνουν με τις δικές μας δυνάμεις. Κάποια δρομολογούνται. Μια επικαιροποίηση των μεταρρυθμιστικών προτάσεων έχω ήδη αποστείλει σε πρόσωπα της διοίκησης του Δήμου και στο Δήμαρχο φυσικά.
Μια τέτοια αλλαγή αφορά στις κοινωνικές μας σχέσεις. «Η συγκρότηση ενός λαού σε πολιτική κοινωνία δεν είναι δεδομένη, δεν είναι κάτι που χαρίζεται αλλά κάτι που δημιουργείται.» μας λέει ο πολιτικός φιλόσοφος Καστοριάδης. Η πολιτική κοινωνία κυριάρχων και ελεύθερων πολιτών ενδιαφέρεται να αποκτήσει γνώση για τα δημόσια πράγματα (για τα δημόσια έργα, την κοινωνική πολιτική, το φυσικό περιβάλλον, την πολιτιστική ζωή, τη βιώσιμη ανάπτυξη). Με τη γνώση καλλιεργείται η κρίση, η συλλογική συνείδηση, ενεργοποιούνται δημιουργικές δυνάμεις, υπάρχει αμοιβαία κατανόηση, σύνθεση μέσα από τις αντίθετες απόψεις. Μετά διεκδικούμε ως τόπος εκείνα που δικαιούμαστε με λογική και συγκροτημένη θέση.
Διαφορετικά, συνεχίζει ο Καστοριάδης: «…Στην Ελλάδα, μέχρι και σήμερα, το κράτος εξακολουθεί να παίζει τον ρόλο του ντοβλετιού, δηλαδή μιας αρχής ξένης και μακρινής, απέναντι στην οποία είμαστε ραγιάδες και όχι πολίτες. Δεν υπάρχει κράτος νόμου και κράτος δικαίου, ούτε απρόσωπη διοίκηση που έχει μπροστά της κυρίαρχους πολίτες…» (συνέντευξη στην εφ. Ελευθεροτυπία το 1994).
Ευτυχώς υπάρχουν και σήμερα αισιόδοξα παραδείγματα στον τόπο μας. Η στάση της Προέδρου της Δημοτικής Κοινότητας Κινέτας εντυπωσιάζει με τον τρόπο που ως πολίτης πραγματώνει τον πολιτικό της ρόλο! Υπάρχουν και άλλα καλά παραδείγματα προσώπων και συλλογικοτήτων! Δεν θα επεκταθώ για να μην αδικήσω κάποιους. Όλοι οι ασχολούμενοι με τα κοινά δίνουν τον αγώνα τους.
Σε αυτά τα καλά να επισημάνω τις δράσεις των συλλογικοτήτων της πόλης, τόσο εκείνες του Πολιτιστικού Συλλόγου «Ο ΘΕΟΓΝΙΣ» (ειδικά), αλλά και εκείνες των άλλων πολιτιστικών φορέων (Σύλλογος Επιστημόνων, ΛΕΜ, Λαογραφικοί Σύλλογοι, εθελοντικά και αθλητικά σωματεία, είναι ιδιαίτερα πολύτιμες στην κοινωνική μας ζωή.
Σε τούτο το κείμενο επέλεξα να θεωρητικολογήσω θέτοντας το γενικό πλαίσιο. Εξάλλου κάνω σαφές εδώ τι θεωρώ πρωτεύον για μια πραγματική πορεία προς ένα καλύτερο μέλλον. Είναι η αλλαγή νοοτροπίας και στάσης προς μια νέα συλλογικότητα στα τοπικά μας πράγματα, ειδικά σε μια τοπική κοινωνία όπου τα πρόσωπα της εξουσίας συμβιώνουν με όλους εμάς.
Δεν υπάρχει λόγος να εκθέσω τις προτάσεις μου προς αυτή την κατεύθυνση, δίνοντας λαβή σε κακοπροαίρετους να συμπεράνουν εσωτερική αντιπολίτευση στην παράταξη του Δημάρχου από έναν τάχα απογοητευμένο από τη διοίκηση, αποτυγχάνων να εκλεγεί. Τις έχω γνωστοποιήσει εκεί που πρέπει.
Εκείνες, στα πλαίσια της διαβούλευσης για τη μελέτη του city branding που έχω αποστείλει επώνυμα, θα τις δημοσιεύσω σε επόμενο κείμενο για να μην κάνω κατάχρηση του χώρου των τοπικών εφημερίδων & ΜΜΕ, τους εκδότες των οποίων θέλω να ευχαριστήσω για την φιλοξενία.
Αθανάσιος Παπαμιχάλης
