Σύμφωνα με το Protothema.gr, ριζικές αλλαγές στον τρόπο διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από το Υπουργείο Εσωτερικών, με βασικότερη την κατάργηση του δεύτερου γύρου και την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών σε μία μόνο Κυριακή.
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, οι εκλογές στους 332 δήμους και τις 13 περιφέρειες της χώρας θα πραγματοποιούνται κάθε πέντε χρόνια, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου, χωρίς επαναληπτική διαδικασία τη δεύτερη Κυριακή.
Το νέο σύστημα εισάγει την «εναλλακτική» ή «συμπληρωματική» ψήφο. Οι πολίτες θα συνεχίσουν να ψηφίζουν τον συνδυασμό, τον υποψήφιο δήμαρχο ή περιφερειάρχη και τους συμβούλους της επιλογής τους όπως γίνεται μέχρι σήμερα. Ωστόσο, στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου θα εμφανίζονται και οι υπόλοιποι συνδυασμοί, ώστε ο ψηφοφόρος, αν το επιθυμεί, να μπορεί να δηλώσει και μία δεύτερη προτίμηση.
Η αρχική καταμέτρηση θα γίνεται κανονικά, όπως συνέβη και στις εκλογές του 2023. Αν ένας συνδυασμός συγκεντρώσει ποσοστό άνω του 42%, τότε ο επικεφαλής του εκλέγεται άμεσα δήμαρχος ή περιφερειάρχης και λαμβάνει τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών του συμβουλίου. Σε αυτή την περίπτωση, οι εναλλακτικές ψήφοι δεν θα υπολογίζονται καθόλου.
Αν όμως κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το όριο του 42%, τότε θα ενεργοποιείται αυτόματα η δεύτερη φάση της διαδικασίας. Σε αυτή θα συμμετέχουν μόνο οι δύο πρώτοι συνδυασμοί της πρώτης καταμέτρησης. Στα ποσοστά που ήδη έχουν λάβει θα προστεθούν οι εναλλακτικές ψήφοι που συγκέντρωσαν από ψηφοφόρους μικρότερων παρατάξεων που αποκλείστηκαν από τη συνέχεια. Νικητής θα αναδεικνύεται εκείνος που θα συγκεντρώσει συνολικά τις περισσότερες ψήφους μετά και τη δεύτερη καταμέτρηση.
Το υπουργείο παρουσιάζει και σχετικό παράδειγμα λειτουργίας του νέου μηχανισμού. Αν ένας συνδυασμός λάβει 40%, ένας δεύτερος 36% και όλοι οι υπόλοιποι μαζί 24%, τότε εξετάζονται οι δεύτερες επιλογές των ψηφοφόρων του 24%. Αν από αυτό το ποσοστό το 5% έχει δηλώσει ως δεύτερη επιλογή τον πρώτο συνδυασμό και το 10% τον δεύτερο, τότε τα τελικά ποσοστά διαμορφώνονται σε 45% και 46% αντίστοιχα, με αποτέλεσμα να εκλέγεται ο δεύτερος συνδυασμός, παρότι είχε αρχικά μικρότερο ποσοστό.
Σύμφωνα με τον υπουργό Εσωτερικών Θεόδωρο Λιβάνιο, ο νέος τρόπος εκλογής στοχεύει στην ενίσχυση της δημοκρατικής νομιμοποίησης των αιρετών αρχών, αλλά και στη μείωση του διοικητικού και οικονομικού κόστους που προκαλούσε η διπλή εκλογική διαδικασία.
Το υπουργείο επικαλείται επίσης τα πολύ χαμηλά ποσοστά συμμετοχής που καταγράφονταν στους δεύτερους γύρους των αυτοδιοικητικών εκλογών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, στον δεύτερο γύρο του 2023 στον Δήμο Αθηναίων ψήφισε μόλις το 26,7% των εγγεγραμμένων, στη Θεσσαλονίκη το 32,5% και στην Πάτρα το 44,5%. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η επαναληπτική εκλογική διαδικασία δυσκόλευε ιδιαίτερα τους ετεροδημότες, οι οποίοι καλούνταν να μετακινηθούν δύο συνεχόμενες Κυριακές μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα.
Επιπλέον, στον νέο Κώδικα προβλέπεται και η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου, ενώ συνολικά το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει αλλαγές στη λειτουργία, τη διακυβέρνηση και την εκλογική διαδικασία δήμων και περιφερειών. Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης οργανώνεται σε έξι διαφορετικά βιβλία και αναμένεται να αποτελέσει τη βάση για το νέο μοντέλο λειτουργίας της αυτοδιοίκησης τα επόμενα χρόνια.
